¹ Znowu zaczął nauczać nad jeziorem i bardzo wielki tłum ludzi zebrał się przy Nim. Dlatego wszedł do łodzi i usiadł w niej, na jeziorze, a cały tłum stał na brzegu jeziora. ² Nauczał ich wiele w przypowieściach i mówił im w swojej nauce: ³ «Słuchajcie: Oto siewca wyszedł siać. ⁴ A gdy siał, jedno [ziarno] padło na drogę; i przyleciały ptaki, i wydziobały je. ⁵ Inne padło na grunt skalisty, gdzie nie miało wiele ziemi, i wnet wzeszło, bo nie było głęboko w glebie. ⁶ Lecz po wschodzie słońca przypaliło się i uschło, bo nie miało korzenia. ⁷ Inne padło między ciernie, a ciernie wybujały i zagłuszyły je, tak że nie wydało owocu. ⁸ Inne wreszcie padły na ziemię żyzną i wydawały plon, wschodząc i rosnąc; a przynosiły [plon] trzydziestokrotny, sześćdziesięciokrotny i stokrotny». ⁹ I dodał: «Kto ma uszy do słuchania, niechaj słucha!» ¹⁰ A gdy był sam, pytali Go ci, którzy przy Nim byli, razem z Dwunastoma, o przypowieść. ¹¹ On im odrzekł: «Wam dana jest tajemnica królestwa Bożego, dla tych zaś, którzy są poza wami, wszystko dzieje się w przypowieściach, ¹² aby patrzyli uważnie, a nie widzieli, słuchali uważnie, a nie rozumieli, żeby się nie nawrócili i nie była im odpuszczona [wina]». ¹³ I mówił im: «Nie rozumiecie tej przypowieści? Jakże więc zrozumiecie inne przypowieści? ¹⁴ Siewca sieje słowo. ¹⁵ A oto są ci, [którzy są] na drodze: u nich sieje się słowo, a skoro je usłyszą, zaraz przychodzi szatan i porywa słowo w nich zasiane. ¹⁶ Podobnie zasiewem na gruncie skalistym są ci, którzy gdy usłyszą słowo, natychmiast przyjmują je z radością, ¹⁷ lecz nie mają w sobie korzenia i są niestali. Potem gdy nastanie ucisk lub prześladowanie z powodu słowa, zaraz się załamują. ¹⁸ Są inni, którzy są zasiani między ciernie: to ci, którzy wprawdzie słuchają słowa, ¹⁹ lecz troski tego świata, ułuda bogactwa i inne żądze wciskają się i zagłuszają słowo, tak że pozostaje bezowocne. ²⁰ Wreszcie zasiani na ziemię żyzną są ci, którzy słuchają słowa, przyjmują je i wydają owoc: trzydziestokrotny, sześćdziesięciokrotny i stokrotny».

Przygotowanie

• Liturgia słowa przytacza dzisiaj dosyć długi fragment Ewangelii Marka. Nie mogło być inaczej, gdyż Jezus otwiera w nim swoje nauczanie w przypowieściach. Opowiada przypowieść o siewcy i na prośbę uczniów podaje jej wyjaśnienie. Fragment ten jest fundamentalny dla zrozumienia, czym jest słowo Boże oraz na czym polega jego przyjęcie i wypełnianie. Duchu Święty, umacniaj we mnie pragnienie spotkania ze Słowem, otwórz przede mną Jego bogactwo.

Punkty do medytacji

• Znowu zaczął nauczać nad jeziorem i bardzo wielki tłum ludzi zebrał się przy Nim. Dlatego wszedł do łodzi i usiadł w niej, na jeziorze, a cały tłum stał na brzegu jeziora (w. 1) Nie po raz pierwszy Jezus wychodzi z Kafarnaum na pobliski brzeg Jeziora Galilejskiego. Już we wcześniejszych scenach ta lokalizacja była miejscem nauczania i czynienia cudów (por. Mk 2,13; 3,7). Nad jeziorem także Pan powołał pierwszych uczniów (por. Mk 1,16-20). Ponieważ otoczony jest przez „bardzo wielki tłum” (gr. ochlos pleistos), Jezus wchodzi do stojącej przy brzegu łodzi i zajmuje pozycję siedzącą, która według zwyczajów żydowskich była pozycją nauczającego mistrza. Zgromadzony tłum stoi na brzegu, w napięciu oczekując na to, co dalej się wydarzy. Każde moje spotkanie z Jezusowym słowem jest wyjściem na brzeg Jeziora Galilejskiego, w miejsce ciche, ustronne i piękne, gdzie mogę skoncentrować się jedynie na obecności mówiącego Pana. Jak do tej pory wyglądała moje spotkania ze Słowem? Czy w niecierpliwością ich wyczekuję?
• Nauczał ich wiele w przypowieściach i mówił im w swojej nauce (w.2) Tym razem Jezus skupia się na przekazywaniu swojej nauki. Wyrażenie „nauczał ich wiele w przypowieściach” (gr. edidasken autus en parabolais polla) można zinterpretować jako podkreślenie, że Pan w tej scenie opowiada liczne przypowieści, co podkreśla kontekst następujący perykopy, gdzie przekazane zostają kolejne parabole (por. Mk 4,12-33). Możliwa jest jednak inna interpretacja, że za pomocą przypowieści przekazuje On wiele elementów swojej nauki. Ostatecznie jedna i druga interpretacja się nie wykluczają, gdyż mamy w tym miejscu Ewangelii serię przypowieści, za pomocą których ukazana zostaje kilka różnych aspektów prawdy o królestwie Bożym. Nauczanie Jezusa, mimo że zamknięte jest w ograniczonych realiach ludzkiego języka, jest przebogate w swojej treści. Za każdym razem, gdy otwieram Pismo Święte, tchnie ono we mnie jakąś nowością, nawet jeśli rozważam dobrze znany mi fragment. Czy „nie prześlizguję się” zbyt szybko po biblijnych kartach? Czy mam w sobie pragnienie kopania w głąb?
• I dodał: «Kto ma uszy do słuchania, niechaj słucha!» (w. 9) Aby podkreślić konieczność uważnego wsłuchania się w słowa swojej nauki, Jezus używa odniesienia do ludzkiej anatomii. Wypowiadane przez Niego słowa tworzą inkluzję z wcześniejszym wezwaniem, wprowadzającym przypowieść o siewcy: „Słuchajcie…” (Mk 4,3) oraz przygotowują do stwierdzenia o nieautentycznym słuchaniu, o którym będzie mówił za chwilę (ww. 10-12). To wyrażenie, w skróconej formie wielokrotnie pojawi się w Apokalipsie św. Jana: „Kto ma uszy…” (gr. ho echon us; Ap 2,7.11.17.29; 3,6.13.22; 13,9). Ma ono swoje korzenie w nauczaniu starotestamentalnych proroków, których głównym zadaniem było wzywanie buntowniczego Narodu Wybranego do posłuszeństwa Bożym przykazaniom (np. Jr 5,21; 9,19; Ez 12,2). Na chrzcie świętym otrzymałem łaskę zjednoczenia z Chrystusem. Od tego momentu mam dostęp do Jego żywej obecności w sakramencie ołtarza, ale także do Jego słowa. Słuchanie jest moim pierwszym chrześcijańskim przywilejem i obowiązkiem. W jaki sposób dbam o to, by moje serce nie było zagłuszane przez rzeczy mało istotne lub nawet szkodliwe? Czy treści, które codziennie absorbuję, pomagają mi słuchać Jezusa, czy wręcz przeciwnie, przeszkadzają?
• A gdy był sam, pytali Go ci, którzy przy Nim byli, razem z Dwunastoma, o przypowieść (w. 10) Ewangelista szybko zmienia scenę, nie wspomina nic o powrocie łodzi na ląd ani o odejściu tłumów. Jezus jest teraz jedynie w otoczeniu Dwunastu, którzy pytają Go o znaczenie dopiero co opowiedzianej przypowieści. Marek kilkukrotnie w wspomina o tym, że oprócz publicznego nauczania, Jezus na osobności udzielał wyjaśnień najbliższym uczniom (por. 4,34; 9,28.35; 10,10.32; 12,43; 13,3). Na ten schemat mógł mieć wpływ rabiniczny zwyczaj, według którego nauczyciele żydowskiego Prawa, najpierw publicznie podawali jego interpretację, a następnie prywatne udzielali dodatkowych wyjaśnień uczniom. Jak by nie było, we wcześniejszej scenie ustanowienia Dwunastu wyraźnie jest powiedziane, że jednym z celów utworzenia grona apostolskiego jest to, „aby Mu towarzyszyli” (Mk 3,14). Bycie przy Mistrzu w naturalny sposób stwarza wiele okazji do rozmów i wyjaśnień. Życie wiarą na co dzień powoduje, że pojawiają się we mnie pytania, na które niełatwo jest znaleźć odpowiedź. Czasami chodzi o jakieś wydarzenie czy sytuację, innym razem o obecne w moim życiu osoby. Bywa, że rozważane Słowo wzbudza we mnie dylematy. Czy rozmawiam o tym wszystkim z Jezusem? Czy zdecydowanie odrzucam postawę fałszywej poprawności i mówię z Nim o wszystkim?
• On im odrzekł: «Wam dana jest tajemnica królestwa Bożego, dla tych zaś, którzy są poza wami, wszystko dzieje się w przypowieściach, aby patrzyli uważnie, a nie widzieli, słuchali uważnie, a nie rozumieli, żeby się nie nawrócili i nie była im odpuszczona [wina]» (ww. 11-12) Odpowiedź Jezusa na pytanie uczniów jest złożona. Najpierw odnosi się do tajemnicy „królestwa Bożego” (gr. to mysteroin tes basileias tu theu), która została przekazana uczniom. Użyty tutaj czasownik didomi, użyty jest w stronie biernej czasu przeszłego dokonanego (dosł. „została dana”), co z jednej strony odnosi się do czynności zakończonej w przeszłości, której skutki trwają do dzisiaj, a z drugiej wskazuje na Boga jako podmiot. Zatem to nie zasługa uczniów, ale działanie samego Boga sprawiło, że mogą być przy Jezusie i słuchać Jego słowa. Odnośnie do rzeczownika „tajemnica” (gr. mysterion), pochodzi on od czasownika myo (dosł. „milczeć, być cicho”). W Nowym Testamencie mysterion występuje przede wszystkim w listach św. Pawła, gdzie ma dwa znaczenia: objawienie, które według wcześniej ukrytego planu Bożego dokonało się w Chrystusie (np. Rz 16,25-26) lub zwięzłe ukazanie treści chrześcijańskiego orędzia (por. Kol 4,3). Jezus cytuje fragment Księgi Izajasza (Iz 6,9-10), w którym Bóg uprzedza proroka, że zostaje powołany do głoszenia sądu nad Izraelem w czasie, gdy naród jest pogrążony w grzechu i niesprawiedliwości, a więc jego przesłanie spotka się z upartym oporem. To nie Bóg zablokuje uszy i oczy ludzi. Ludzie sami się zaślepią i zagłuszą, aby uniknąć prorockiego głoszenia i trwać w swoim buncie. Także Jezus, głosząc tajemnicę królestwa Bożego, zwraca się do krnąbrnego pokolenia, z którego wielu się zatwardzi, aby w wyniku ewentualnego zrozumienia Jego słów nie stanąć przed koniecznością nawrócenia. Werset ten uczy mnie pokory. Fakt, że jestem chrześcijaninem, że spotkałem Chrystusa, nie jest moją zasługą. To „sprawka” samego Boga. To, co ode mnie zależy, to czy będę miał w sobie zgodę na słuchanie Jego słowa, nawet jeśli będzie to oznaczać całkowite przemeblowanie mojego życia. Czy mam dzisiaj w sobie taką dyspozycyjność?
• I mówił im: «Nie rozumiecie tej przypowieści? Jakże więc zrozumiecie inne przypowieści? (w. 13) W dalszej części wypowiedzi Jezus spełnienia prośbę swoich uczniów, udzielając im wyczerpującego wyjaśnienia przypowieści o siewcy. Najpierw jednak wypowiada dwa retoryczne pytania, które nie tyle odnoszą się do ich niezrozumienia usłyszanej paraboli, co podkreślają, że stanowi ona klucz do pojęcia wszystkich innych przypowieści. Uczniowie, jak to często zostaje podkreślone w Markowej Ewangelii (por. Mk 7,18; 8,17-21; 9,32), bardzo powoli dochodzili do zrozumienia nauki Pana. Chwilę wcześniej sam Jezus stwierdził, że tajemnica Królestwa została dana im została przez Boga, jednakże potrzeba jeszcze, by pozwolili wciągnąć się w dynamikę przypowieści i jej radykalne implikacje dla ich życia. Idąc drogą wiary, łatwo jest popaść w samozadowolenie. Przecież tyle już dla Pana Boga uczyniłem, tyle zrozumiałem… Po co jeszcze dalej się wysilać? Powinno przecież wystarczyć. Zapominam o prostej, ale i bardzo ważnej zasadzie życiowej, że kto stoi w miejscu, tak naprawdę się cofa. Doskonale pasuje ona również do życia duchowego. Potrzebuję ciągle powracać do tego, co najważniejsze, do kerygmatu o Chrystusie, który za mnie umarł i zmartwychwstał. Potrzebuję także ciągłego nawracania się, zmiany myślenia na bardziej ewangeliczne. Zatrzymam się na chwilę przy tej prawdzie.
• Siewca sieje słowo (w. 14) Już pierwsze słowa wyjaśnienia wskazują, że przypowieść o siewcy jest alegorią, czyli rozbudowaną metaforą, w której każdy szczegół ma znaczenie symboliczne. Postać „siewcy” (gr. ho sperion) nie jest wprost zidentyfikowana, ale szybko domyśleć się możemy, że jest nim sam Jezus. Siane przez Niego „słowo” (gr. ho logos), to nic innego jak głoszone orędzie o królestwie Bożym (por. Mk 1,15), które później stanie się przekazywaną przez Kościół Dobra Nowiną o zbawieniu w Chrystusie (por. Kol 1,5; 1 Tes 1,6; Jk 1,21). Działanie siewcy koncentruje się na rozsiewaniu słowa, które ma w sobie wrodzoną, dynamiczną moc wzrostu (por. Mk 4,26-29). Siewca sieje słowo, nie „siał”, nie „będzie siał”, ale sieje. Werset ten przypomina mi, że Bóg nie ustaje w swoim mówienie do mnie. Czyni to na różne sposoby. Wiele razy przekonałem się, za Jego słowo potrafi mnie spotkać w najmniej spodziewanym momencie i miejscu. Słowo Boga stwarza świat i podtrzymuje go w istnieniu (por. Hbr 1,3). Podobnie jest w moim przypadku. Zaistniałem, ponieważ Bóg wyrzekł słowo, żyję, ponieważ On dalej mówi. Jakie myśli i uczucia rodzą się we mnie, gdy uświadamiam sobie tę prawdę.
• A oto są ci, [którzy są] na drodze: u nich sieje się słowo, a skoro je usłyszą, zaraz przychodzi szatan i porywa słowo w nich zasiane (w. 15) W dalszej części Jezusowego wyjaśnienie zidentyfikowane zostają cztery typy ludzkiej reakcji na słowo. Przy czym, niekoniecznie musza one odnosić się do całkowicie odrębnych kategorii ludzi. Mogą opisywać reakcje tej samej osoby w różnym czasie. Ci „na drodze” (gr. para ten hodon) to osoby, w których słowo nie spotyka się z żadnym zainteresowaniem. Podobnie jak w przypadku ziaren na ubitej ścieżce, Ewangelia nie ma szansy w nich wniknąć. „Szatan” (gr. ho satanas) niczym chciwy ptak zniża się i porywa je, być może poprzez rozproszenia, lęki lub błędne rozumowanie. Przykładem takiej postawy będzie sam Piotr, gdy Jezus „będzie siał” słowo o swojej nadchodzącej męce (Mk 8,31-33). Piotr gwałtownie zareagował na zapowiedź męki Jezusa. Nie dał jej wybrzmieć do końca w swoim sercu. Nie pozwolił, by otworzyła przed nim całe swoje bogactwo. Nie wystarczy samo zainteresowanie Słowem, potrzebne jest również przyzwolenie, by w swoim tempie zapuszczało we mnie swoje korzenie. Czy moje spotkania ze słowem są przygotowane (odpowiednie miejsce, cisza itd.)? W jaki sposób na modlitwie Słowem walczę z pokusą pośpiechu, szybkiego powrotu do codziennych zajęć?
• Podobnie zasiewem na gruncie skalistym są ci, którzy gdy usłyszą słowo, natychmiast przyjmują je z radością, lecz nie mają w sobie korzenia i są niestali. Potem gdy nastanie ucisk lub prześladowanie z powodu słowa, zaraz się załamują (ww. 16-17) Drugi typ słuchaczy to „grunt skalisty” (gr. epi ta petrode), czyli ci, którzy początkowo „z radością” (gr. meta charas) przyjmują słowo. Jednakże jest w nich ukryta pewna zatwardziałość serca, która uniemożliwia słowu wniknąć w nich głęboko. Efekt jest taki, że ich wierność Chrystusowi jest zbyt powierzchowna, aby przetrwać w chwili ucisku lub prześladowania. Próby są nieuniknioną częścią chrześcijańskiego życia (por. Mk 10,30; 13,9). Bardzo szybko przekonał się o tym Kościół pierwotny (Dz 8,1; 2 Kor 12,10; 1 P 4,12-14). Ci, którzy nie są tego świadomi, „zaraz się załamują” (gr. euthys skandalidzontai, dosł. „zaraz się potykają”). Tak będzie z uczniami Jezusa w chwili Jego aresztowania (por. Mk 14,27.50). Nie raz doświadczyłem, jak wielką radość może przynieść słuchanie Słowa, jaki entuzjazm potrafi Ono wzbudzić w moim sercu. Z drugiej strony przekonałem się, że entuzjazm czy inne pozytywne uczucia muszą przerodzić się w konkretny sposób myślenia, w trwałe postawy. Jeśli tego brakuje, trudności, które napotykam w życiu, bardzo szybko sprowadzają mnie do parteru. Jak wygląda moje wypełnianie postanowień z modlitwy Słowem? Czy wytrwale dążę do ich zrealizowania?
• Są inni, którzy są zasiani między ciernie: to ci, którzy wprawdzie słuchają słowa, lecz troski tego świata, ułuda bogactwa i inne żądze wciskają się i zagłuszają słowo, tak że pozostaje bezowocne (ww. 18-19) Kolejny typ słuchaczy to „zasiani między ciernie” (gr. eis tas akanthas speiromenoi). Pozwalają słowu wniknąć do swojego serca, jednocześnie dopuszczając, by wkradły się do niego inne rzeczy, które konkurują z nim o pierwszeństwo. Codzienne „troski tego świata” (gr. chai merimnai tu aionos) są nieuniknioną częścią życia, zwłaszcza dla tych, którzy są w związku małżeńskim i wychowują dzieci (por. 1 Kor 7,32-34). Niebezpieczeństwo jednak polega na tym, że pozwalamy, by te uzasadnione obawy przejęły nad nami kontrolę i stłumiły oddanie Chrystusowi. Zwodnicza „ułuda bogactwa” (gr. he apate tu plutu) i „inne rządze” (gr. ta loipa epithymiai), jak władza, posiadanie dóbr i prestiż, również okazują się zgubne (por. Mk 10,37; 12,38-40). Przykładem takiej postawy będzie w dalszej części Ewangelii bogaty młodzieniec, który nie potrafił rozstać się ze swoim bogactwem (por. Mk 10,17-22). Słowo Boga nie może mieć konkurencji w moim sercu. Nie może być na pierwszym miejscu, ale na jedynym. Gdy pozwalam, by pojawiały się w moim wnętrzu jakieś inne „prawdy”, albo gdy podążam za czymś innymi, niż wypełnienie woli Ojca, wcześniej czy później uświadamiam sobie, że odszedłem daleko, że znowu znajduję się na jakichś manowcach. W codziennym życiu potrzebuję uwagi i rozwagi, by nie utracić tego, co najcenniejsze. Porozmawiam z Jezusem o rzeczach, które najczęściej odrywają mnie od Niego i zajmują miejsce Jego słowa.
• Wreszcie zasiani na ziemię żyzną są ci, którzy słuchają słowa, przyjmują je i wydają owoc: trzydziestokrotny, sześćdziesięciokrotny i stokrotny» (w. 20) Ostatnim typem słuchaczy są „zasiani na ziemię żyzną” (gr. epi ten gen ten kalen). To ci, którzy nie tylko słuchają słowa, ale w całości je przyjmują, a następnie, niczym najlepsza gleba, „wydają owoc” (gr. karpoforusin). Chociaż samo ziarno ma w sobie wewnętrzny dynamizm, który pozwala mu wzrastać, jak Jezus za chwilę wyjaśni (por. Mk 4,26-29), wydanie owoców wymaga intensywnej osobistej współpracy ze słowem. Nie wystarczy samo słuchanie, trzeba jeszcze podjąć trud jego zrozumienia i przyjęcia do serca oraz pozwolić mu przemieniać całe życie. Na zakończenie dzisiejszej modlitwy Słowem przypomnę sobie te fragmenty Pisma Świętego, które do tej pory najbardziej do mnie przemówiły. Czy widzę ich owoc w moim życiu? Jeśli nie, to co nie pozwoliło im zaowocować?

Modlitwa w ciągu dnia

• „Panie Jezu, ucz mnie słuchania, rozważania i wypełniania Twojego słowa”.